Het kerkdorp is ontstaan bij de overgang van de Selzerbeek aan een oude hoofdweg van Maastricht en Gulpen via Oirsbach naar Aken. De naam heeft te maken met Romeinse hoeven: 'Willer' is afgeleid van het Latijnse 'Villare', tot een villa behorend. De oudste vermelding staat in een akte uit 1178 onder de naam 'Wilra sancti Dionysii'. Later werd dit St. Dionysiuswilre en (in1312) Nyswilre. Nijswiller heeft zijn naam dus te danken aan de heilige st.Dyonisius.

De patroonheilige van de parochie Nijswiller is St. Dionysius, en deze is dus ook de naamgever van ons dorp. Een lange periode was de Kerk van Nijswiller, die van oorsprong een jachtkapel van keizer Karel de Grote moet zijn geweest, een geliefd bedevaartsoort. St Dionysius is een van de veertien zogenaamde noodhelpers en hij wordt vaak aangeroepen bij hoofdpijn. Vaak ziet men hem afgebeeld met zijn hoofd in zijn handen.
De kerk moet al in 1178 hebben bestaan en zij behoorde tot de parochie van Eys. Aan het eind van de 17e eeuw wordt ze een deel van de parochie Wahlwiller - Mechelen. Vanaf 1835 werd ze, samen met Wahlwiller, een zelfstandige parochie en eind 19de begin 20ste eeuw werd zij van eenvoudige romaans zaalkerkje met alleen een middenschip omgebouwd tot de huidige kerk met klokkentoren, zijbeuken en het hoofdaltaar. 

De kerk is opgetrokken uit de plaatselijke Kunrader steen. De architect die de verbouwing heeft geleid was de heer P.J.H. Cuypers uit Roermond. Het oude Kerkhof rond de kerk is een officieel oorlogskerkhof ook al is er maar een gesneuvelde militair begraven. Het is het graf van infanteriesoldaat H. Hamacher, die is gesneuveld op de eerste dag van de Duitse inval, 10 mei 1940.

Even oostelijk van het dorp en stroomopwaarts aan de Selzerbeek of Sinselbeek bevindt zich het kasteel van Nijswiller. Het kasteel Nijswiller dateert van vóór 1275. In de 16e eeuw werd het kasteel bewoond door de familie Van Eynatten en in de 17e eeuw door de familie Schaesberg. In 1933 werd het gekocht door het Algemeen Mijnwerkersfonds en een jaar later kwam het in het bezit van de Zusters Franciscanessen van Heythuizen. Momenteel wordt het door de Stichting Temenos geëxploiteerd als religieus bezinningscentrum.

In de tweede helft van de 16e eeuw werd het oude kasteel grondig verbouwd door de familie Van Eynatten. Het oudste deel van het huidige kasteel vormt de door hen gebouwde vierkante woontoren. Deze toren heeft een achtkantige spits met windvaan met het wapen van de familie Van Eynatten. In de hoek tussen de woontoren en de oostgevel van het hoofdgebouw bevindt zich een achthoekige traptoren die eveneens uit de 16e eeuw stamt. Het hoofdgebouw
is uit de 17e en 18e eeuw en de ingangspartij is uit de 20e eeuw. Het kasteel werd door de Heer van Wittem beleend.
Ook de grote hoeve Groeneweg (Grunnevig) aan de Kerkstraat was een Wittems leen. In 1691 werd deze voor het eerst vermeld als de hof beleend wordt aan Hendrik Wolraet Kicken. Het huidige complex dateert uit de 18e en 19e eeuw.



In de loop van de 20ste eeuw veranderde veel in het dorp. Nijswiller krijgt samen met Wahlwiller een basisschool . De kleuterschool die zich bij het kasteel van Nijswiller bevind, verhuisd later ook naar de nieuwbouw bij de basisschool tussen Nijs en Wahlwiller in. Later volgt daar nog de creché bij. 

Mede door de opkomst van de mijnbouw werd er ook in Nijswiller een spoorverbinding aangelegd. Deze voerde van Vaals via Nijswiller over de trambaan naar Maastricht. De tramlijn heeft geen al te lange geschiedenis gekend helaas en werd in 1938 weer opgedoekt. 

Nijswiller was natuurlijk ook in de tweede wereldoorlog bezet door de Duitsers. Deze werden op 16 september 1944 na een hevig gevecht met de Amerikaanse bevrijders verdreven uit ons dorp. Nijswiller was van strategisch belang vanwege de kruising Maastricht-Heerlen-Aken op de rijksweg. Na deze te hebben veroverd kon de geallieerde opmars richting Duitsland ongehinderd worden voortgezet. 

In de jaren 60tig en 70tig wordt Nijswiller flink uitgebreid met een nieuwe “wijk”. De Franciscanessenweg (vernoemd naar de in het kasteel woonachtige nonnen van de orde der Franciscanessen) de Hofkensweg, de Kersenweide en de Höntenerweg. 

Tevens krijgt Nijswiller ook de een school voor voortgezet beroepsonderwijs de LTS (lagere technische school) het tegenwoordige Sophianum. De scholengemeenschap is nu een dependance van het Sophianum in Gulpen.

In de jaren 80tig komt daar ook nog de wijk Westhoek bij en in de jaren 90tig de nieuwe dorpskern. Naderhand worden er hier en daar nog enkele huizen gebouwd door particulieren. In de nieuwe eeuw is het dorpgezicht toch nog een beetje veranderd door het ombouwen van de Hoeve Grunnevig tot appartementencomplex. Hierbij is wel geprobeerd het uiterlijk zo weinig als mogelijk aan te tasten daar het hier een historisch pand betreft.

Nijswiller had en heeft ook een boeiend verenigingsleven en daar komt in 1968 de jeugdcarnaval bij onder de naam “de Baagratte” en enkele jaren later het grote carnaval in 1972. De eerste jaren werd de zitsung meestal in de grote zaal van Café Maasen op de Rijksweg gehouden (tegenwoordig Loods buitendienst Electro Bergmanns Wijnen), in latere jaren werd deze vervolgens in de Feestent op de Durpswei gehouden tegenover de Hoeve Grunnevig van de familie Vaessen. In 1992 heeft men daar een nieuwe dorpskern gebouwd met het bijbehorende dorpspleintje. Sindsdien worden de grote en kleine zitsung gehouden in de aula van het Sophianum. 

Nijswiller heeft ook een tijd lang een eigen Wielerronde gehad genaamd “de col van Nijswiller”. Deze pittige koers voor amateurs had de start en finish in de berg van de Ireneweg ter hoogte van de Kersenweide. De faciliteiten waren minimaal daar het zich om een echte dorpsomloop handelde waaraan vele burgers hun medewerking verleenden door als vlaggers te fungeren, entreeposten te bemannen of de renners thuis plek gaven om zich om te kleden en te douchen. Latere wereldkampioene en Olympische medaillewinnares Leontine Van Moorsel heeft de Col ook nog vereden. Ergens in de jaren 80tig is dit evenement helaas ook verdwenen uit ons dorp.

Nijswiller heeft in de loop van de 20ste eeuw een aantal winkels en bedrijven gehad zoals de Boerenleenbank(Rabobank), de bakkerij Smeets, groenteboer Keulers, melkboer Weijenberg, Elektro Bergmanns Wijnen, Schoenmakerij Ploum en diverse Fritures waaronder die van de familie Pelzer aan de Dionisiusweg. Vele winkels zijn helaas in de loop der jaren gesloten wegens gebrek aan opvolging of de opkomst van de grote supermarkten of omdat het niet meer rendabel was zoals de Rabobank.

Thans heeft Nijswiller nog een rijdende groenteboer, kleine levensmiddelenwinkel Weijenberg, de elektrozaak van Bergmanns Wijnen en een stilstaande “rijdende” Friture van Remy Schmeets. Verder zijn er ook een flink aantal verschillende bedrijven groot en klein gevestigd in Nijswiller zoals oa Installatiebedrijf André Kaelen, Autobedrijf Bjorn Erkens, CCR Discoverhuur, Bouwbedrijf Dumoulin enz.

Bekende personen die in de loop van de geschiedenis in Nijswiller zijn geweest (of tenminste erdoorheen zijn gereden) zijn o.a. Paus Johannes Paulus II, Leontine van Moorsel, Keizer Karel de Grote, Willem Van Oranje en waarschijnlijk nog een deel die wij allang vergeten zijn.

Nijswiller is nu nog steeds een geliefde plek voor het begin van een wandeling door het golvende heuvelland of als rustplaats bij een van de 2 cafés die ons dorp nog rijk is. In de omgeving zijn er voldoende restaurants en Hotels te vinden die u een aangenaam verblijf in de regio mogelijk maken.

Nijswiller is te bereiken via de rijksweg N 278 Vaals-Maastricht of via de N 281 komende van Heerlen of de A 76 Antwerpen Aken afslag Nijswiller Simpelveld voor de grensovergang Bocholtz.